کلیسای سن شاپل پاریس که به حق به عنوان “جواهر معماری گوتیک” شناخته می شود، یک کلیسای سلطنتی و غرق در نورهای رنگی است که در قرن سیزدهم میلادی، به دستور سن لوئی و برای نگهداری تاج خار حضرت عیسی ساخته شده است.

“سن شاپل” به معنی “نمازخانه مقدس” است. به اعتراف بسیاری از بازدیدکنندگان:

با ورود به سن شاپل، به یکی از زیباترین اتاق های بهشت وارید می شوید.

کلیسای سن شاپل پاریس
کلیسای سن شاپل پاریس

این کلیسای پر نور، با دارا بودن ۱۵ پنجره بزرگ و ۱۱۱۳ پنل شیشه رنگی، یکی از بزرگ ترین گنجینه های شیشه های منقوش دنیا به حساب می آید و سالانه بیش از ۹۰۰ هزار نفر از آن بازدید می کنند.

کلیسای سن شاپل (۱۲۴۱-۱۲۴۸) در کنار کلیسای جامع نوتردام (۱۱۶۳-۱۳۴۵) و کلیسای جامع شارتر (۱۱۹۴-۱۲۵۰)، جزو برترین شاهکارهای معماری گوتیک فرانسوی به حساب می آید.

کلیسای سن شاپل پاریس
کلیسای سن شاپل پاریس

تاریخچه ساخت کلیسای سن شاپل

در قرن سیزدهم میلادی، پادشاهی فرانسه بسیار قدرتمند و ثروتمند بود و از حق انحصاری تجارت با شرق، مخصوصا قسطنطنیه بهره می برد. پاریس دوران اوج خود را می گذراند و با جمعیتی بیش از ۲۰۰ هزار نفر، پایتخت سیاسی پادشاهی فرانسه بود.

همچنین با داشتن دانشگاه معروف بین المللی، مرکز آموزشی هنرهای سلطنتی و ساختمان های شکوهنمندی همچون نوتردام که در حال ساخت بودند، پایتخت روشنفکری اروپا نیز به شمار می آمد.

کلیسای سن شاپل پاریس
کلیسای سن شاپل پاریس

شاه لوئی نهم، پس از مرگ پدرش در سال ۱۲۲۶ و در حالی که فقط ۱۲ سال داشت، در کلیسای جامع شهر رِین (Reine) تاجگذاری کرد. او که در جوانی از یک بیماری مهلک نجات یافته بود، یک مسیحی معتقد بود و در زمان حکمرانی اش، با افرادی که به مقدسات توهین می کردند و همچنین قماربازان و فاحشه ها برخورد و آن ها را به شدت مجازات می کرد.

شاه لوئی نهم به جمع آوری بقایای مقدس علاقه زیادی داشت و در طول حیاتش یکی از بزرگ ترین مجموعه های این اشیا مقدس را جمع آوری کرده بود.

شاه لوئی نهم در حال حمل تاج خار مسیح
شاه لوئی نهم در حال حمل تاج خار مسیح

در قرون وسطی مسیحیان معابدی می ساختند و در آن با شور زایدالوصفی به پرستش بقایای قدیسان، یعنی اشیایی که با زندگی قدیسان پیوند تنگاتنگی داشتند، می پرداختند.

بقایای مقدس شامل دندان، تکه ای از لباس، قسمتی از مو یا بخشی از استخوان های قدیسین و همچنین اشیا مربوط به مصائب مسیح مانند تاج خار حضرت عیسی و یا تکه ای از صلیب راستین که خون عیسی بر آن ریخته بود، می شد. باور عمومی بر این بود که بخشی از فضیلت قدیس بعد از مرگ در استخوان یا لباس هایش باقی می ماند. این فضیلت قدیس، از قرار معلوم، آن قدر قوی بود تا معجزه ای را به وجود بیاورد.

در سال ۱۲۳۷، امپراتور قسطنطنیه، بودوئن دوم (۱۲۱۷-۱۲۷۳) که اصالتا فرانسوی بود، برای جبران کسری بودجه تصمیم گرفت تعدادی از بقایای مقدس موجود در کلیسای جامع قسطنطنیه را به فروش بگذارد. در آن زمان بعضی از این اشیا مقدس به عنوان ضمانت وام های پرداخت شده، در بانک های ونیز نگهداری می شد.

شیشه های منقوش کلیسای سن شاپل
شیشه های منقوش کلیسای سن شاپل

شاه لوئی نهم که علاقه بسیاری به این اشیا مقدس داشت، از این فرصت استفاده کرد و یکی از با ارزش ترین بقایای مقدس، یعنی تاج خاری که در دوران مصائب بر سر حضرت مسیح بوده را از امپراتور روم شرقی خریداری کرد. به اعتقاد شاه، نگهداری تاج خار مسیح در پاریس، از کل قلمرو پادشاهی اش محافظت می کرد.

لوئی نهم برای بدست آورن این شی مقدس با ارزش، رقم قابل توجه ۱۳۵ هزار لیور پرداخت کرد. لیور واحد پول فرانسه در قرن سیزدهم میلادی بود.

مجسمه سن لوئی که قطعه ای از صلیب راستین را حمل می کند
مجسمه سن لوئی که قطعه ای از صلیب راستین را حمل می کند

این خرید هم از نظر مذهبی و هم سیاسی بسیار ارزشمند بود. از طرفی، شاه لوئی نهم که فردی با تقوا و به شدت مذهبی بود، با خریداری تاج خار مسیح، جان نثاری و سرسپردگی اش به حضرت عیسی را نشان داده بود. و از طرفی، با این کار، فرانسه و مخصوصا شهر پاریس را به پایگاه اصلی مسیحیت (بعد از رم) در اروپا تبدیل کرد.

نهایتا در ۱۸ آگوست ۱۲۳۹، شاه که برای تحویل گرفتن تاج خار مسیح، شخصا سفر کرده بود، به همراه این شی با ارزش و مقدس وارد پاریس شد و طی مراسم با شکوهی، تاج خار مسیح را در نمازخانه سن نیکلاس قرار داد.

سن لوئی در حال تحویل گرفتن تاج خار مسیح
سن لوئی در حال تحویل گرفتن تاج خار مسیح

به همین مناسبت یک هفته جشن عمومی در پاریس برگزار شد. دو سال بعد، لوئی نهم قسمتی از صلیب راستین عیسی که خون مسیح بر آن ریخته بود، و تعداد دیگری اشیا مقدس مربوط به حضرت مریم و دیگر قدیسان را از بودوئن دوم خریداری کرد. سری دوم بقایای مقدس در ۱۴ سپتامبر ۱۲۴۱ وارد پاریس شد.

در این زمان لوئی نهم به این فکر افتاد که بهتر است همانند امپراتوران شرقی، بقایای مقدس را درون کاخ خود و به شکلی شایسته نگهداری کند. شاه در پَلِه دو لا سیته (عمارت کونسیِرژی امروز) که پدربزرگش فیلیپ دوم ساخته بود زندگی می کرد.

کلیسای سن شاپل پاریس
کلیسای سن شاپل پاریس

لذا تصمیم گرفت یک نمازخانه سلطنتی در درون کاخ بسازد. این کلیسای سلطنتی که به نگهداری با ارزش ترین اشیا مقدس یعنی تاج خار مسیح و تکه ای از صلیب راستین اختصاص داشت، باید زیباترین و با شکوه ترین کلیسایی می بود که تا آن زمان ساخته شده بود.

ساخت این نمازخانه سلطنتی در سال ۱۲۴۲ آغاز شد و شش سال به طول انجامید. طبق اسناد موجود، هزینه ساخت سن شاپل ۴۰ هزار لیور، یعنی کمتر از یک سوم قیمت تاج خار مسیح بوده است. نهایتا در ۲۶ آپریل ۱۲۴۸ و در حضور نمایندگان پاپ، کلیسای سن شاپل به صورت رسمی تقدیس شد.

کلیسای سن شاپل پاریس
کلیسای سن شاپل پاریس

همچنین شاه دستور داد که یک محفظه مخصوص برای نگهداری آثار مقدس بسازند. فقط ساخت این محفظه مخصوص که “Grand Chasse” نام داشت و از مس و نقره و طلا ساخته شده بود، ۱۰۰ هزار لیور (دو نیم برابر هزینه ساخت سن شاپل) هزینه برداشت.

محفظه مخصوص نگهداری بقایای مقدس در سن شاپل
محفظه مخصوص نگهداری بقایای مقدس در سن شاپل

از سال ۱۲۴۸ به بعد، هر سال در روز جمعه خوب که سالروز به صلیب کشیده شدن حضرت عیسی است، این اشیا مقدس به نمایش گذاشته می شد.

شاه لوئی نهم که به راستی یکی از با تقواترین پادشاهان مسیحی اروپا بود و در جنگ های صلیبی هفتم و هشتم شرکت داشت، بعد از مرگش، در سال ۱۲۹۷، توسط پاپ “بونیفاس هشتم” به عنوان قدیس معرفی و عنوان “سن لوئی” به معنی “لوئی مقدس” برایش انتخاب شد.

مجسمه سن لوئی
مجسمه سن لوئی
شیشه های منقوش کلیسای سن شاپل
شیشه های منقوش کلیسای سن شاپل

در جریان انقلاب فرانسه آسیب های زیادی به سن شاپل وارد شد. بسیاری از وسایل داخل آن دزدیده شد. حتی محفظه مخصوص نگهداری از آثار مقدس توسط انقلابیون ذوب شد و فلزات گرانبهایش به غارت رفت.

ارگ کلیسایی آن به جای دیگری منتقل و آثار مقدسش پراکنده شد. بعضی از این اشیا مقدس که بعدا پیدا شدند، من جمله تاج خار مسیح، امروزه در کلیسای نوتردام نگهداری می شوند.

تاج خار حضرت عیسی
تاج خار حضرت عیسی
تاج خار حضرت عیسی
تاج خار حضرت عیسی

معماری کلیسای سن شاپل

کلیسای سن شاپل یک کلیسای دو طبقه است که ۳۶ متر طول، ۱۷ متر عرض و ۴۲/۵ متر ارتفاع (بدون در نظر گرفتن مناره) دارد. همچنین، در قرن نوزدهم، در بالای سقف کلیسا یک مناره ۳۳ متری نصب شده است. این مناره که پنجمین مناره کلیسای سن شاپل است، کپی مناره ای است که در قرن پانزدهم بر روی کلیسا قرار داشته است.

هر دو طبقه این کلیسا دارای مساحت یکسان ولی ارتفاع و کاربری متفاوتی هستند. نمازخانه طبقه بالا که در ردیف آپارتمان های سلطنتی قرار داشت، محل نگهداری اشیا مقدس بود و به شاه، خانواده اش و بعضی از مهمان های خاصشان اختصاص داشت.

نمای برش خورده کلیسای دو طبقه سن شاپل
نمای برش خورده کلیسای دو طبقه سن شاپل

نمازخانه طبقه پایین (همکف) یک کلیسای عادی بود که به سربازان، خدمه کاخ و درباریان اختصاص داشت. سقف این نمازخانه کوتاه و تزئیناتش بسیار محدود بود.

اگرچه اسم معمار به صراحت در منابع ذکر نشده است، بر طبق شواهد، معماری سن شاپل را به “Pierre de Montreuil”، که قبل تر نقشه کلیسای جامع نوتردام و کلیسای جامع سن دنی را کشیده بود، نسبت می دهند.

نمای غربی (اصلی) کلیسای سن شاپل
نمای غربی (اصلی) کلیسای سن شاپل

کلیسای سن شاپل که به عقیده متخصصان، جواهر معماری گوتیک است، نمونه کاملی از سبک “گوتیک ریونانت” (Rayonnant) به شمار می آید.

در سبک “ریونانت” تمرکز بیشتر بر روی جلوه های بصری و دکوراسیون بود که شامل برجستگی های کوچک روی پشت بندها، گچ بری ها و به خصوص آذین پنجره ها می شد.

شاخص ترین و بهترین دستاورد سبک ریونانت، پنجره گل سرخی (پنجره گل رز یا Rose window) است که از این پنجره مدور برای زیباترکردن نمای غربی (اصلی) کلیسا استفاده می کردند. علاوه بر آن، به کار گرفتن پنجره های بزرگ تر و باریک شدن ستون های عمودی، از دیگر ویژگی های این سبک است.

همچنین، در سبک ریونانت ترجیح می دادند از رنگ های ملایم تر برای پنجره های رنگی استفاده کنند تا هم نور بیشتری به داخل بتابد و هم نقش و نگارهای شیشه های منقوش بیشتر به چشم بیاید.

پنجره گلسرخی بزرگ کلیسای سن شاپل
پنجره گلسرخی بزرگ کلیسای سن شاپل

نمازخانه خدمه قصر در طبقه پایین سن شاپل

از آن جایی که نمازخانه پایینی (طبقه همکف) سن شاپل به مریم مقدس اختصاص داده شده بود، بیشتر تزئینات و مجسمه های آن مربوط به حضرت مریم هستند.

اگر روبروی درب ورودی بایستید، در ستون وسط در، مجسمه حضرت مریم را می بینید که در حالت ایستاده، عیسی کودک را در آغوش دارد. در قسمت بالای در نیز نقش برجسته ای از تاجگذاری حضرت مریم در بهشت قرار گرفته است.

درب نمازخانه طبقه پایین کلیسای سن شاپل
درب نمازخانه طبقه پایین کلیسای سن شاپل
مجسمه حضرت مریم و عیسی کودک در وسط درب ورودی نمازخانه طبقه پایین
مجسمه حضرت مریم و عیسی کودک در وسط درب ورودی نمازخانه طبقه پایین

ارتفاع نمازخانه پایینی خیلی کم و فقط ۶/۶ متر است. این نمازخانه یک راهروی (صحن) اصلی به عرض ۶ متر و دو راهروی جانبی به عرض ۲ متر دارد. بر روی دیوارها ۱۲ مدالیون دایره ای شکل که نماینده حواریون عیسی هستند، نصب شده است.

همچنین طبقه پایین دارای تعدادی زیادی ستون است که رنگ آمیزی و با نقش های گل زنبق، که نشان سلطنتی فرانسه است، و قلعه کاستیل، که نشان مادر سن لوئی است، تزئین شده اند.

نمازخانه طبقه پایین سن شاپل
نمازخانه طبقه پایین سن شاپل
نمازخانه طبقه پایین سن شاپل
نمازخانه طبقه پایین سن شاپل
نقش گل زنبق و قلعه کاستیل در کلیسای سن شاپل
نقش گل زنبق و قلعه کاستیل در کلیسای سن شاپل

سقف نمازخانه نیز به شکل یک آسمان پر ستاره است که به رنگ آبی و با گل های زنبق طلایی تزئین شده است. همچنین، شیشه های منقوش پنجره های نمازخانه پایینی سن شاپل، تصاویری از زندگی حضرت مریم را به تصویر کشیده اند.

لازم به ذکر است که تمامی نقاشی های داخل بر اثر سیل سال ۱۶۹۰ از بین رفت و کلیه رنگ آمیزی ها و تزئینات فعلی بین سالهای ۱۸۵۴ تا ۱۸۵۸ توسط Geoffroy Dechaume خلق شده اند. همچنین شیشه های منقوش این نمازخانه در قرن نوزدهم طراحی و ساخته شده اند.

سقف کلیسای سن شاپل به شکل آسمان پرستاره
سقف کلیسای سن شاپل به شکل آسمان پرستاره

نمازخانه سلطنتی در طبقه بالا سن شاپل

کلیسای سن شاپل شهرتش را مدیون شیشه های منقوش و پنجره های رنگی بزرگ است. ۱۵ پنجره بزرگ و ۱۱۱۳ پنل شیشه های منقوش که به مانند دیواری از نور می مانند، فضایی نورانی، مجلل و شگفت انگیز خلق کرده اند که هر بیننده را مسحور خود می کند.

کلیسای سن شاپل پاریس
کلیسای سن شاپل پاریس

شدت این نورهای رنگی، که تم غالبشان آبی و قرمز است، در ساعات مختلف شبانه روز تغییر می کند. هر کس که در نمازخانه طبقه بالا قدم می گذارد، خود را غرق در نورهای رنگی می یابد، به طوری که گویی قطعه ای از بهشت بر زمین فرود آمده است.

این شیشه های منقوش به مساحت ۶۰۰ متر مربع که حدود دو سومشان اصیل و مربوط به قرن سیزدهم میلادی هستند، یکی از بزرگ ترین گنجینه های شیشه های منقوش دنیا به شمار می آیند و تصاویری از کتب عهد عتیق و جدید، از خلقت انسان تا مصلوب شدن عیسی و همچنین داستان خریداری و انتقال بقایای مقدس به پاریس توسط سن لوئی را نمایش می دهند.

شیشه های منقوش پنجره گلسرخی سن شاپل
شیشه های منقوش پنجره گلسرخی سن شاپل
شیشه های منقوش کلیسای سن شاپل
شیشه های منقوش کلیسای سن شاپل
شیشه های منقوش کلیسای سن شاپل پاریس
شیشه های منقوش کلیسای سن شاپل پاریس
شیشه های منقوش کلیسای سن شاپل پاریس
شیشه های منقوش کلیسای سن شاپل پاریس

سقف بلند نمازخانه سلطنتی نیز به مانند سقف نمازخانه پایینی، به مانند آسمان پر ستاره ای است که به رنگ آبی و با گل های زنبق طلایی رنگ تزئین شده است.

کلیسای سن شاپل پاریس
کلیسای سن شاپل پاریس

در عین حال که سن شاپل در بین پنجره های رنگی با شیشه های منقوش احاطه شده، تعداد زیادی مجسمه گوتیک آن را تزئین کرده است. مثلا ۱۲ مجسمه زیبا از حواریون در ابعاد واقعی بر روی پایه های جداکننده پنجره ها قرار گرفته است.

مجسمه حواریون عیسی بر پایه های بین پنجره ها
مجسمه حواریون عیسی بر پایه های بین پنجره ها
مجسمه حواریون در نمازخانه سلطنتی سن شاپل
مجسمه حواریون در نمازخانه سلطنتی سن شاپل
مجسمه حواریون بر پایه های بین پنجره ها
مجسمه حواریون بر پایه های بین پنجره ها

در وسط درب ورودی طبقه بالا مجسمه حضرت عیسی و در بالای آن نقش برجسته روز داوری نهایی قرار دارد.

درب ورودی نمازخانه سلطنتی کلیسای سن شاپل
درب ورودی نمازخانه سلطنتی کلیسای سن شاپل
مجسمه حضرت عیسی در وسط درب نمازخانه طبقه بالا
مجسمه حضرت عیسی در وسط درب نمازخانه طبقه بالا
درب نمازخانه طبقه بالا کلیسای سن شاپل
درب نمازخانه طبقه بالا کلیسای سن شاپل

برای کسب اطلاعات بیشتر و به روز در مورد کلیسای سن شاپل از وب سایت رسمی آن بازدید کنید.

همچنین می توانید از طریق لینک های زیر به صفحات مورد نیاز در مورد کلیسا دسترسی داشته باشید:

ساعات کاری و بازدید

بازدید مجازی