نمی شود اسم پاریس را بشنویم و تصویر کلیسای با شکوه نوتردام از جلوی چشمانمان نگذرد. کلیسای جامع نوتردام پاریس که در حدود ۸۵۰ سال پیش و به دستور شاه لوئی هفتم در جزیره ال دو سیته پاریس ساخته شده، یکی از بهترین نمونه های معماری گوتیک فرانسوی به شمار می آید.

محبوبیت کلیسای نوتردام نه فقط به خاطر رمان معروف “گوژپشت نوتردام” بلکه به خاطر معماری با شکوه، مجسمه های زیبای بی شمار، دیوارهای بلند، پنجره های گلسرخیِ رنگی، دیوارهای پشت بند منحصربفرد، ارگ کلیسایی بزرگ و قدمت بالای این کلیسا است.

کلیسای نوتردام پاریس
کلیسای نوتردام پاریس

تا قبل از آتش سوزی سال ۲۰۱۹ که منجر به تعطیلی موقت این بنای قدیمی شد، کلیسای نوتردام پاریس با بیش از ۱۲ میلیون نفر بازدید کننده در سال، به عنوان پر بازدیدترین بنای شهر پاریس به حساب می آمد.

امروزه کلیسای نوتردام در کنار برج ایفل، موزه لوور، کلیسای سکره کور، اپرا گارنیه، پانتئون پاریس، باغ لوکزامبورگ و دروازه پیروزی پاریس، جزو مهم ترین مکان های دیدنی شهر پاریس به شمار می آید.

کلیسای جامع نوتردام پاریس
کلیسای جامع نوتردام پاریس

ریشه لغوی و معنی نام کلیسای جامع نوتردام پاریس

جالب است بدانید که کلیسای جامع (cathedral) فقط به یک کلیسای بزرگ قدیمی گفته نمی شود. ریشه لغوی آن cathedra است، یعنی یک صندلی و آن صندلی متعلق به یک اُسقُف یا اسقف اعظم است که نمایندگان پاپ هستند.

پس کلیسای جامع که در هر شهر ممکن است فقط یک نمونه از آن وجود داشته باشد (در بعضی شهرها اصلا کلیسای جامع نداریم) محل جلوس اسقف یا اسقف اعظم (نمایندگان پاپ) است.

همچنین کلمه نوتردام در زبان فرانسه به معنی “بانوی ما” است که به مریم مقدس اشاره دارد و نشان می دهد که این کلیسا به حضرت مریم پیشکش شده است. در فرانسه کلیساهای زیادی به این نام وجود دارد، لذا کلیسای جامع پاریس معروف است به: کلیسای جامع نوتردام پاریس یا همانگونه که فرانسوی ها تلفظ می کنند: نُتغِدام دو پَغی.

نمای غربی کلیسای جامع نوتردام پاریس
نمای غربی کلیسای جامع نوتردام پاریس

موقعیت جغرافیایی کلیسای جامع نوتردام پاریس

کلیسای جامع نوتردام پاریس در ناحیه ۴ و در قلب جزیره ال دو سیته در رود سِن، که قدیمی ترین بخش شهر می باشد، واقع شده است. محل فعلی کلیسای نوتردام برای هزاران سال مکان مقدسی بوده است. در ابتدا معبدی بود متعلق به کاهنان، سپس به یک معبد رومی تبدیل شد که متعلق به خدای ژوپیتر بود.

بعدها تبدیل به یک کلیسای مسیحی شد و نهایتا در حدود ۸۵۰ سال پیش (سال ۱۱۶۳ میلادی) به دستور لویی هفتم، پادشاه فرانسه، ساخت یک کلیسای جامع که مورد غبطه ی تمام اروپا بود آغاز و بدین ترتیب کلیسای نوتردام پاریس که تا به امروز در میان تمام کلیساهای دنیا منحصربفرد است، متولد شد.

عکس قدیمی از کلیسای جامع نوتردام پاریس
عکس قدیمی از کلیسای جامع نوتردام پاریس

تاریخچه ساخت کلیسای جامع نوتردام پاریس

در قرون وسطی کلیسا از ثروت، قدرت و نفوذ زیادی برخوردار بود و بازوی اصلی پادشاهان فرانسه در حکومت بر مردم به شمار می آمد. در زمان پادشاهی لویی هفتم (قرن دوازدهم)، موریس دوسالی اسقف اعظم پاریس بود. دوسالی در فرانسه به عنوان نماد مسیحیت مطرح بود. بعد از سال ها جنگ خونین، او و لویی هفتم می خواستند سلطه خود را بر زمین های فئودالهای فرانسه مستحکم کنند.

در آن زمان کلیساها به سبکی مرسوم به سبک رومی ساخته می شدند و در آنها از عناصری از روم قدیم مثل ستون ها و سرستون ها استفاده می شد. کلیساهای ساخته شده به سبک رومانِسک کوتاه، دارای دیوارهای ضخیم، طاق های گهواره ای و قوس های مدور بودند.

یک کلیسای رومانسک با دیوارهای ضخیم و پنجره های کوچک
یک کلیسای رومانسک با دیوارهای ضخیم و پنجره های کوچک

این کلیساها گنجایش تعداد زیادی را نداشتند. ولی اسقف پاریس، موریس دوسالی، به دنبال ساخت کلیسای عظیم و با شکوهی بود که بتواند هزاران نفر را در خود جای دهد. کلیسای جامع بزرگ پاریس باید به عنوان بنیان و نمادی از قدرت برتر، به شیوه ای ساخته می شد که پیش از آن هرگز در دنیا دیده نشده بود.

در میانه قرن دوازدهم، پاریس دوران پیشرفت خود را می گذراند و لویی هفتم به واقع پاریس را به عنوان پایتخت پادشاهی فرانسه قرار داده بود. موریس دوسالی می خواست کلیسایی بسازد که در شان پاریس و نیز مردان صاحب قدرت و ثروت های کلان باشد.

در واقع همین طور هم شد و این بنا بعد از ساخت به سمبل یک امپراطوری رو به ترقی تبدیل شد، به طوری که عظمت و زیبایی آن منادی قدرت و شکوه فرانسه بود.

فضای داخلی کلیسای نوتردام پاریس
فضای داخلی کلیسای نوتردام پاریس

ساخت کلیسای جامع نوتردام پاریس در سال ۱۱۶۳ میلادی آغاز و پس از ۱۸۲ سال، در ۱۳۲۵ تکمیل شد. علت کند پیش رفتن ساخت کلیسا این بود که معماران زیادی روی این پروژه کار می کردند و در دوران ساخت تغییرات زیادی در نقشه آن دادند.

هزینه ساخت کلیسا نیز بسیار بالا بود به طوری که بیش از نصف بودجه شهر پاریس را به خودش اختصاص می داد. اسقف دوسالی مصمم بود که نوتردام را شگفت انگیزترین کلیسای جامع اروپا سازد، هرچند امکان دیدنش را نداشته باشد. او در وصیتش، پول ساخت سقف کلیسا را در نظر گرفت و به واسطه سخاوتش، نشان خود را بر روی کلیسای مورد علاقه اش به جا گذاشت.

کلیسای نوتردام، این یادگار قدیمی شهر پاریس، در طول حیات هفتصد ساله خود اتفاقات زیادی را تجربه کرده است. در سال ۱۵۴۸ بعضی از قسمت های کلیسا تخریب شد. یک قرن بعد، تغییراتی توسط لویی چهاردهم برای مدرن شدن کلیسا انجام شد.

نمای جنوبی کلیسای نوتردام پاریس
نمای جنوبی کلیسای نوتردام پاریس

در زمان انقلاب کبیر فرانسه (اواخر قرن هجدهم) نیز خسارات زیادی توسط انقلابیونی که کلیسا را حامی سلطنت می دانستند به کلیسای نوتردام وارد شد.  بسیاری از مجسمه ها و شیشه هایش را شکستند، روحانیون، کاردینال ها و اسقف را تبعید کردند و نهایتا کلیسای نوتردام متروکه و تبدیل به انبار غذا شد.

پانزده سال بعد، کلیسای نوتردام پاریس میزبان مراسم تاجگذاری امپراطور ناپلئون اول بود. در سال ۱۸۴۵ بازسازی کلیسا شروع شد و ۲۳ سال به طول انجامید. در طول جنگ جهانی دوم خساراتی به کلیسا وارد و مقداری از مجسمه هایش تخریب شد. این مجسمه ها بعدا توسط معماران غیرمذهبی دوباره ساخته شدند.

بین سالهای ۱۹۹۱ و ۲۰۰۰ نیز بازسازی جدید کلیسا انجام شد. همچنین، در سال ۲۰۱۹ در حین عملیات مرمت سقف، آتش سوزی بزرگی رخ داد و مناره و سقف کلیسا به طور کامل در آتش سوخت. عملیات بازسازی و مرمت کلیسای نوتردام همچنان ادامه دارد و امیدواریم در سال ۲۰۲۴، بار دیگر شاهد بازگشایی این کلیسای با شکوه باشیم.

کلیسای نوتردام پاریس
کلیسای نوتردام پاریس

معماری کلیسای جامع نوتردام پاریس

ساخت کلیسای جامع نوتردام در سال ۱۱۶۳ آغاز و حدود دو قرن به طول انجامید. دو قرنی که از سده دوازدهم تا چهاردهم را شامل می شد و طی آن ساخت نوتردام صورت گرفت، کلا به دوره گوتیک معروف است.

سبک معماری گوتیک در قرن دوازدهم و در فرانسه با ساخت کلیسای جامع سَن دُنی توسط معمار معروف “ابوت سوژه” شروع شد و به سرعت در کل اروپا رواج یافت. ابوت سوژه کار خودش رو مدرن نامید، که در واقع همینطور هم بود و به جرات می توان گفت در آن زمان شاهکار و تحولی در هنر و معماری بوده است.

ولی منتقدین کارش را به سخره گرفتند و به کارهایش، از روی وحشی هایی به نام گات، نام گوتیک را لقب دادند. همانطور که می دانیم، معماری گوتیک یک سبک مذهبی و همواره در خدمت کلیسا بوده است.

نمای غربی کلیسای نوتردام پاریس
نمای غربی کلیسای نوتردام پاریس

باید توجه داشت که در قرن ۱۲ و ۱۳ میلادی، نوع ارتباطات به صورت عمودی بوده است. بدین صورت که تمام ابعاد و جنبه های زندگی در جهت و برای خداوند تعریف می شده. این تفکر در معماری گوتیک نیز ظهور پیدا کرد. به طوری که برج های بلند کلیساهای گوتیک در آسمان و به سمت خداوند کشیده شده بود.

در واقع، گوتیک سبکی است شاهانه با مناره های تزئینی بلند، پنجره های نوک تیز و شیشه کاری های منقوش. در یک جمله میتوان گفت: وقتی به گوتیک فکر می کنیم عمودی می اندیشیم!

در دوران ما قبل گوتیک، تنها راه برای مرتفع ساختن کلیساها، ساخت دیوارهای ضخیم بود که نتیجه اش بناهای تاریک و حجیم بودند. همچنین به علت محدودیت در تکنیک های معماری، امکان تعبیه پنجره های بزرگ در دیوارها وجود نداشت.

معماران گوتیک از سه ابتکار برای ساختن کلیساهای مرتفع با دیوارهای بلند و پنجره های بزرگ استفاده کردند:

اولین ابتکار مربوط به اختراع طاق های نوک تیز (Pointed Arc) بود که باعث شد سایر خلاقیت های سبک گوتیک امکان پذیر باشد. طاق های نوک تیز در مقایسه با طاق های رومی، با تغییر شکل استرس لاین از حالت افقی به عمودی، اجازه می داد دیوارهای ساختمان های گوتیک بلندتر و نازک تر باشند.

طاق های قوسی یکی از ابتکارات معماری کوتیگ
طاق های قوسی یکی از ابتکارات معماری کوتیگ

دومین ابتکار استفاده از دیوارهای پشتبند یا همان پشتبند های معلق (Flying Buttress) در بیرون ساختمان است. این دیوارهای پشتنبد وزن دیوارهای بلند را پخش کرده و با انتقال مستقیم فشار به سمت زمین و پایه های بنا، در تحمل وزن کلی ساختمان نقش مهمی بازی می کردند.

نقش دیوارهای پشت بند در انتقال نیرو به زمین
نقش دیوارهای پشت بند در انتقال نیرو به زمین

البته این پشت بندها صرفا جنبه کاربردی نداشتند و در زیباتر کردن ظاهر بنا نیز تاثیرگذار بودند. قرارگیری آن ها در اطراف ساختمان حس حرکت و پرواز را در بیننده تداعی می کرد. طراحی آن ها معمولا با حکاکی ها و جزئیات بسیاری انجام می شد و این موضوع، شکوه ساختمان را افزایش می داد.

نمای شرقی کلیسای جامع نوتردام پاریس
نمای شرقی کلیسای جامع نوتردام پاریس

سومین ابتکار استفاده از قوس های جناغی (Rib Vault) در سقف ساختمان بود. قوس های جناغی  با انتقال وزن سقف به ستون ها، باعث برداشته شدن وزن از روی دیوارهای حائل می شدند و به ساخت دیوارهای باریک تر و بلندتر کمک می کردند. انتقال وزن به ستون ها، اجازه ساخت پنجره های بزرگ در دیوارها را می داد که در نهایت به روشن شدن کلیساهای گوتیک منجر شد.

فضای داخلی کلیسای نوتردام پاریس
فضای داخلی کلیسای نوتردام پاریس

یکی از ویژگی های سبک گوتیک، وسعت و جاداری و در عین حال پر نور بودن آن است. هم روشنایی ساختاری و هم فضای داخلی آکنده از نوری که از پنجره های شیشه ای منقوش (رنگی نقش دار) عبور کرده و نوعی تصور تازه یا منظره ای جدید از بهشت به عبادت کنندگان می داد.

در مسیحیت نور نمادی از خداوند است و با استفاده از نور بیشتر در کلیساهای گوتیک، سعی می کردند مردم را به خدا نزدیکتر کنند. کلیساهای گوتیک یادآور شکوهی است که خدا در انجیل از آن با نام خانه ی خدا بر روی زمین یاد میکند، یعنی معبد سلیمان.

شیشه های منقوش پنجره گلسرخی کلیسای نوتردام
شیشه های منقوش پنجره گلسرخی کلیسای نوتردام

همچنین فضای وسیع داخل کلیسا که غرق در نورهای رنگی شده بود، ذهن مردم قرون وسطی را که معمولا در خانه های کوچک و تاریک زندگی می کردند، از تاریکی روزمره شان بیرون می کشید و تجربه یک دنیای دیگر را به آنها ارمغان می داد.

چیزی که یک بیننده معمولی را در بدو ورود به کلیسا تحت تاثیر قرار می دهد، ابعاد و اندازه شگفت انگیز کلیسا است. بعد هم صدای اجرای گروه کُر را میشنوند و همه ی نماها، صداها و عطر دل انگیز داخل کلیسا رو حس میکنند. مردم واقعا مزه ی هر چند کمی از بهشت را اینجا داخل کلیسا می چشند.

فضای داخلی کلیسای نوتردام پاریس
فضای داخلی کلیسای نوتردام پاریس

هدف از ساخت این فضاهای مقدس عظیم، القای حس معنویت بوده تا مردم عادی را به خدا نزدیک تر کنند. به صورت خلاصه می توان گفت:

کلیساهای گوتیک، مکانی مقدس بوده برای ترفیع ذهن های مردم قرون وسطی از رنج های روزمره شان به ارتفاع بلند ابدیت. حتی پلان کف کلیساها نیز نماد غایت نجات مسیحیت یعنی صلیب مسیح است.

قرار بود کلیسای نوتردام پاریس بسیار بزرگ باشد و دیوارهایش با ارتفاع صدها متر در دل آسمان جای گیرند. برای ساخت همچین بنای عظیمی به هزاران تُن سنگ نیاز بود. در این خلال، آئینی موسوم به آیین گاری کشی شکل گرفت که در آن مردان، نجیب زادگان و فرماندهان خود را به گاری هایی که توسط گاو کشیده می شد می بستند و به نیت آمرزیده شدن گناهانشان برای کلیسا سنگ حمل می کردند.

همچنین برای بالابردن سنگ های سنگین یک ابتکار به خرج داده بودند و از جرثقیل چرخدار مبتکرانه ای که با نیروی انسانی کار می کرد برای بلند کردن سنگین ترین مصالح بر فراز داربست ها استفاده می کردند. در طول ساخت کلیسای نوتردام هزاران کارگر کل عمر خود را صرف بالابردن دیوارهای کلیسا کرده اند.

کلیسای نوتردام پاریس
کلیسای نوتردام پاریس

پنجره های گلسرخی کلیسای جامع نوتردام پاریس

همانطور که قبلا اشاره شد، تا قبل از دوران گوتیک، امکان تعبیه پنجره های بزرگ بر روی دیوارهای کلیسا نبود. پنجره گل سرخی یا پنجره رز (Rose Window) برای اولین بار در کلیساهای گوتیک معرفی شد. جالب است بدانید که یکی از القاب حضرت مریم، رز مقدس (Mystical Rose) است.

این پنجره ها که معمولا در نمای غربی و همچنین در انتهای بازوهای چلیپایی (عرضی) کلیساهای گوتیک دیده می شوند، نمادی از رستاخیز عیسی هستند. این پنجره های رنگی منقوش با قراردادن تکه های شیشه های رنگی در کنار هم بوجود آمده اند و حاوی تصاویر مربوط به انجیل هستند.

پنجره گلسرخی غربی کلیسای نوتردام پاریس
پنجره گلسرخی غربی کلیسای نوتردام پاریس

نور وسط نماد عیسی مسیح است که در کانون قرار گرفته و بقیه نورها سمبل فرستادگان، حواریون، انجیل نویسان و فرشتگان هستند. در زمانی که مردم خیلی کم قادر به خواندن و نوشتن بوده اند، شیشه های رنگی تبدیل به داستان های بصری شده بودند. یعنی انجیلی مصوری که در نور نوشته شده بود.

دیدن تصاویر رنگی این شیشه های منقوش و داستان هایی که بر آنها حک شده بود، برای مردم قرون وسطی حکم تماشای کارتون ها و انیمیشن های امروزی را داشت و باعث تشویق مردم به کلیسا رفتن می شد.

کلیسای نوتردام پاریس دارای سه پنجره گلسرخی بزرگ در نمای غربی، جنوبی و شمالی است که جزو معروف ترین عناصر معماری این کلیسا به حساب می آیند.

شیشه های منقوش پنجره گلسرخی کلیسای نوتردام پاریس
شیشه های منقوش پنجره گلسرخی کلیسای نوتردام پاریس

پنجره گلسرخی غربی (بالای درب های ورودی اصلی) اولین و کوچک ترین پنجره گلسرخی کلیسا است که ۹۶۰ سانتی متر قطر دارد و در سال ۱۲۲۵ ساخته شده است. البته شیشه های منقوش اصلی از بین رفته اند و شیشه های فعلی در طول بازسازی قرن نوزدهم نصب شده اند.

پنجره های گلسرخی شمالی و جنوبی که به ترتیب در سالهای ۱۲۵۰ و ۱۲۶۰ ساخته شده اند، به علت استحکام بیشتر دیوارهای حامل شان به واسطه وجود دیوارهای پشت بند، ابعاد بزرگ تری دارند. پنجره گلسرخی جنوبی کلیسای نوتردام که حدود ۱۹ متر قطر دارد، بسیار هنرمندانه ساخته شده و توسط سن لوئی به کلیسای نوتردام اهدا شده است.

کلیسای جامع نوتردام پاریس
نمای جنوبی کلیسای جامع نوتردام پاریس

پلان و ابعاد کلیسای جامع نوتردام پاریس

پلان کلیسای نوتردام پاریس نیز همانند بسیاری از کلیساهای قرون وسطی اروپا به صورت صلیب طراحی شده است. در اروپا، پلان کلیسا ها معمولا به صورت غربی – شرقی طراحی می شود. به طوری که همیشه ورودی اصلی کلیسا در سمت غرب و محراب و محل عبادت کلیسا در سمت شرق و رو به اورشلیم قرار می گیرد. لذا نمای غربی کلیساهای اروپایی که ورودی اصلی آن ها هم هست، دارای بیشترین تزئینات است.

نمای غربی کلیسای جامع نوتردام پاریس
نمای غربی کلیسای جامع نوتردام پاریس

کلیسای نوتردام دارای سه درب ورودی در نمای غربی، یک صحن اصلی و دو راهروی جانبی است است. دور تا دور کلیسا و در کنار راهروهای جانبی نمازخانه های کوچکی (شاپل) قرار دارند که کاربردهای مختلفی دارند: نمازخانه های شخصی، مقبره بزرگان و قسمت های اداری مثل پاسخ به سوالات شرعی یا اتاقک های اعتراف.

نمازخانه های کوچک در کنار راهروهای جانبی کلیسای نوتردام
نمازخانه های کوچک در کنار راهروهای جانبی کلیسای نوتردام

همچنین در قسمت جنوبی کلیسا یک ساختمان اضافه شده که امروزه گنجینه کلیسای نوتردام است و به نگهداری از بقایا و اشیاء مقدس اختصاص دارد.

طول کلیسای نوتردام ۱۲۸ متر و عرض آن ۴۸ متر است. ارتفاع برج های ناقوس آن نیز ۶۹ متر است که تقریبا با ارتفاع برج آزادی تهران برابر است. همچنین ارتفاع مناره کلیسا که در آتش سوزی سال ۲۰۱۹ از بین رفت، ۹۱ متر بود.

پلان سه بعدی کلیسای جامع نوتردام پاریس
پلان سه بعدی کلیسای جامع نوتردام پاریس

نمای غربی کلیسای جامع نوتردام پاریس

همانطور که پیش تر اشاره شد، نمای غربی کلیساهای گوتیک دارای تزئینات و مجسمه های فراوانی است. به جرات می توان گفت نمای غربی کلیسای نوتردام پاریس یکی از پرکارترین و حیرت انگیز ترین نمونه های خود در دنیا است. در ادامه به توصیف این نمای زیبا می پردازیم:

نمای غربی کلیسای جامع نوتردام پاریس
نمای غربی کلیسای جامع نوتردام پاریس

برای درک بهتر، نمای غربی کلیسای نوتردام را به پنج ردیف تقسیم می کنیم که از بالا به پایین عبارتند از:

ردیف اول: شامل دو برج ناقوس شمالی (در سمت چپ) و جنوبی (در سمت راست) کلیسا است. در پایین دو برج ناقوس گالری گارگویل ها قرار دارد که دو برج شمالی و جنوبی را به هم متصل می کند. بالا رفتن و قدم زدن در این تراس با داشتن رزرو قبلی و پرداخت هزینه بلیت ممکن است

برج های ناقوس و گالری شیمراها در کلیسای نوتردام پاریس
برج های ناقوس و گالری شیمراها در کلیسای نوتردام پاریس

همچنین می توانید از بالای گالری شیمرها منظره بسیار زیبایی از پاریس را به نظاره بنشینید.

شیمرها (chimeres) مجسمه هایی به شکل حیوانات عجیب و غریب هستند که از سر و تن و دم چند حیوان مختلف ساخته شده اند و جنبه تزئینی دارند.

مجسمه های شیمر در نمای خارجی کلیسای نوتردام
مجسمه های شیمر در نمای خارجی کلیسای نوتردام
مجسمه های شیمر در نمای کلیسای نوتردام
مجسمه های شیمر در نمای کلیسای نوتردام
مجسمه شیمر در نمای کلیسای نوتردام پاریس
مجسمه شیمر در نمای کلیسای نوتردام پاریس

تعداد زیادی از شیمرها در ایوان کلیسای نوتردام قرار دارند که بسیاری از آن ها در طول بازسازی های قرن نوزدهم اضافه شده اند. معروف ترین آن ها “پرنده شب” (la stryge) است: پرنده ای با بدن انسان و دو شاخ بر سر. این مخلوق بالدار و شاخدار، دستانش را زیر چانه اش گذاشته، زبانش را بیرون انداخته و سالهاست که همچون نگهبانی بی خیال، از بالای ایوان کلیسای نوتردام عابران و پایتخت نشین ها را می نگرد.

مجسمه معروف به پرنده شب
مجسمه معروف به پرنده شب

دسته دیگری از مجسمه های عجیب و غریب کلیسای نوتردام آن هایی هستند که در انتهای هر ناودان ساخته شده اند و در زبان فرانسوی به آنها گارگویل (gargouille) می گویند. این مجسمه ها معمولا به شکل انسان یا موجودات تخیلی و غالبا ترسناک، تداعی کننده مبارزه با بدی و وسوسه های شیطانی هستند.

گارگویل ها مجسمه هایی شبیه ارواح ترسناک یا موجودات تخیلی هستند که علاوه بر جنبه تزئینی، هم به عنوان ناودان استفاده می شوند و هم اعتقاد بر این است که باعث فراری دادن ارواح خبیث از کلیسا می شوند.

مجسمه های گارگویل در نمای خارجی کلیسای نوتردام
مجسمه های گارگویل در نمای خارجی کلیسای نوتردام

ردیف دوم: دقیقا در زیر برج های ناقوس و گالری شیمرها، ردیفی است متشکل از تعدادی ستون سنگی عمودی و موازی که نقش تزئینی دارند.

ایوان ستون دار در نمای غربی کلیسای نوتردام
ایوان ستون دار در نمای غربی کلیسای نوتردام

ردیف سوم: در وسط این قسمت نما، پنجره گل سرخی غربی کلیسا قرار گرفته که از حدود ۸۰۰ سال پیش (سال ۱۲۲۵) دست نخورده باقی مانده است. در کنار این پنجره ی رنگی تزئیناتی به شکل شبدر سه برگ وجود دارد که سمبل تثلیث، یکی از عقاید اصلی در مسیحیت است.

در جلوی این پنجره زیبا و در بالکن حضرت مریم، مجسمه مریم مقدس قرار دارد که عیسی کودک را در آغوش گرفته و دو فرشته در دو طرف ایشان ایستاده اند. همچنین، در جلوی پنجره های سمت راست و چپ مجسمه حضرت آدم و حضرت حوا قرار گرفته است.

پنجره گلسرخی غربی کلیسای نوتردام پاریس
پنجره گلسرخی غربی کلیسای نوتردام پاریس
پنجره گلسرخی نمای غربی کلیسای نوتردام
پنجره گلسرخی نمای غربی کلیسای نوتردام

ردیف چهارم: این قسمت نما “گالری پادشاهان” نام دارد و شامل ۲۸ مجسمه از پادشاهان یهود و اجداد حضرت عیسی از جمله حضرت یعقوب و سلیمان نبی است. جالب اینجاست که در طول انقلاب فرانسه، مردم به اشتباه فکر می کردند این ها مجسمه های پادشاهان فرانسه اند و سرشان را از تنشان جدا کردند! بعدها در میانه قرن نوزدهم مجسمه ها بازسازی شدند.

گالری پادشاهان بنی اسرائیل در نمای غربی کلیسای نوتردام
گالری پادشاهان بنی اسرائیل در نمای غربی کلیسای نوتردام
مجسمه پادشاهان بنی اسرائیل در نمای خارجی کلیسای نوتردام
مجسمه پادشاهان بنی اسرائیل در نمای خارجی کلیسای نوتردام

ردیف پنجم: این ردیف شامل سه دروازه ورودی کلیسا است و بیشترین مجسمه ها را در خود جای داده است. اسامی این سردرب ها به ترتیب از راست به چپ عبارتند از: درگاه حنّه قدیس (Saint Anne Portal) مادر حضرت مریم، درگاه قضاوت نهایی (Last Judgment Portal) و درگاه مریم باکره (Virgin Portal).

دروازه های ورودی کلیسای نوتردام پاریس
دروازه های ورودی کلیسای نوتردام پاریس

درگاه قضاوت نهایی

این درب که در وسط نما واقع شده، درب ورودی اصلی کلیسای نوتردام پاریس است و فقط در ایام خاص و مراسم مهم باز می شود. در قسمت مرکزی و بر روی ستونی که بین دو قسمت درب ورودی قرار گرفته، مجسمه ایستاده حضرت عیسی را می بینید.

عیسی به عنوان معلم، در حالی که یک کتاب در دست دارد، با دست دیگرش در حال موعظه کردن است. در قسمت بالای ستون های جانبی در، دو در سنگی کوچک قرار دارد. درب سمت راست که بسته است نماد در جهنم و در سمت چپ که باز است نماد در بهشت است. در حاشیه سمت راست و چپ در نیز مجسمه های ایستاده ۱۲ حواری حضرت مسیح دیده می شود.

درگاه قضاوت نهایی - کلیسای جامع نوتردام پاریس
درگاه قضاوت نهایی – کلیسای جامع نوتردام پاریس
مجسمه حواریون مسیح در حاشیه ورودی میانی
مجسمه حواریون مسیح در حاشیه ورودی میانی
مجسمه حواریون مسیح در حاشیه ورودی میانی
مجسمه حواریون مسیح در حاشیه ورودی میانی

در قسمت هلالی مانند بالای درب ورودی، مجسمه ها و نقش های برجسته در سه ردیف روایتگر داستان قضاوت نهایی حضرت مسیح در روز قیامت است. ردیف پایینی، مردگانی را نشان می دهد که با نواخته شدن شیپور توسط فرشته ها، در حال برخاستن از قبر هستند.

نقش برجسته قضاوت نهایی کلیسای نوتردام
نقش برجسته قضاوت نهایی کلیسای نوتردام

در ردیف میانی، فرشته مقرب میکائیل (Saint Michael) در حال وزن کردن روح های برخاسته از قبر است و بهشتیان را به سمت چپ و درب بهشت هدایت می کند. اما در سمت دیگر، دوزخیان توسط نگهبان جهنم به زنجیر کشیده شده و به سمت جهنم می روند.

نقش برجسته قضاوت نهایی کلیسای نوتردام
نقش برجسته قضاوت نهایی کلیسای نوتردام

در ردیف بالایی حضرت عیسی را می بینید که بر تخت قضاوت نشسته اند و دست های خود را بالا گرفته اند. با کمی دقت می توانید زخم هایی که در دست و پای ایشان بر اثر تصلیب بوجود آمده را ببینید. در کنار عیسی دو فرشته ایستاده اند و صلیب و نیزه را نگه داشته اند. صلیب و نیزه سمبل مصائب تحمل شده توسط حضرت عیسی است.

نقش برجسته قضاوت نهایی کلیسای نوتردام
نقش برجسته قضاوت نهایی کلیسای نوتردام

در دو طرف این دو فرشته نیز حضرت مریم (سمت چپ) و حضرت یحیی (سمت راست) زانو زده اند و برای مردمی که از قبرها برمی خیزند دعا می کنند. در حاشیه این قسمت هلالی شکل نیز شش ردیف مجسمه از قدیسین، فرشته ها، بزرگان دینی، پیامبران، شهدا و زنان پاکدامن وجود دارد که شاهدان دادگاه الهی هستند.

درگاه مریم باکره

در قسمت مرکزی و بر روی ستونی که بین دو قسمت درب ورودی قرار دارد مجسمه ایستاده حضرت مریم و عیسی کودک در آغوشش قرار دارد. در زیر پای مجسمه حضرت مریم نیز نقش برجسته ای مربوط به گناه آدم و حوا وجود دارد.

نقش برجسته مریم باکره کلیسای نوتردام
نقش برجسته مریم باکره کلیسای نوتردام

در حاشیه سمت راست درب چهار مجسمه ایستاده متعلق به یحیی معمدان (تعمید دهنده)، دو تن از قدیسین و پاپ سن سیلوِستر قرار دارد. در حاشیه سمت چپ نیز چهار مجسمه ایستاده مربوط به امپراطور کنستانتین، دو فرشته و سن دُنی که سر قطع شده اش را در دستش گرفته، قرار دارد.

سن دنی جزو اولین مبلغان مسیحیت در پاریس بود و طبق روایات، در حین تبلیغ مسیحیت سرش را از بدنش جدا کردند، او نیز سر بریده شده اش را برداشت و به راه خود ادامه داد. این اتفاق باعث گرویدن هر چه بیشتر مردم پاریس به مسیحیت شد.

مجسمه سن دنی که سر قطع شده اش را برداشته است
مجسمه سن دنی که سر قطع شده اش را برداشته است

در قسمت هلالی مانند بالای درب ورودی، سه ردیف نقش برجسته و مجسمه قرار دارد. در ردیف پایینی مجسمه سه تن از پیامبران (سمت چپ) و سه نفر از پادشاهان (سمت راست) عهد عتیق قرار دارد که کتیبه ای در دست دارند و تولد مسیح را بشارت می دهند.

نقش برجسته مریم باکره کلیسای نوتردام
نقش برجسته مریم باکره کلیسای نوتردام

در ردیف میانی، حضرت عیسی و ۱۲ حواری ایشان را بر بالای پیکر بی جان حضرت مریم می بینید که توسط دو فرشته در حال عروج به بهشت است.

دو فرشته در حال انتقال پیکر مریم مقدس به بهشت
دو فرشته در حال انتقال پیکر مریم مقدس به بهشت

در ردیف بالایی نیز می توانید صحنّه تاجگذاری حضرت مریم در بهشت را تماشا کنید. حضرت مریم که در کنار فرزندش، حضرت عیسی بر روی تختی نشسته است، توسط یک فرشته تاجگذاری می شود. در داخل حاشیه این قسمت نیز مجسمه های فرشته ها و قدیسین که در بهشت شاهد تاجگذاری حضرت مریم هستند وجود دارد.

در هنگام بازدید از کلیسای جامع نوتردام از این درب خارج می شوید.

نقش برجسته مریم باکره کلیسای نوتردام
نقش برجسته مریم باکره کلیسای نوتردام

درگاه حنّه قدیس

حنّه نام مادر حضرت مریم است. در قسمت مرکزی و بر روی ستونی که بین دو قسمت درب قرار دارد مجسمه ایستاده سن مارسل (Saint Marcel) اسقف اعظم پاریس در قرن پنجم قرار دارد که عصایش را در سر یک اژدها فرو برده است. در سمت راست چهار مجسمه ایستاده مربوط به سنت پائول، حضرت داوود و یک پادشاه و در سمت چپ نیز چهار مجسمه ایستاده از یک پادشاه، یک ملکه، حضرت سلیمان و سن پیتر قرار گرفته است.

نقش برجسته حنه قدیس کلیسای نوتردام
نقش برجسته حنه قدیس کلیسای نوتردام

در قسمت هلالی مانند بالای درب ورودی، سه ردیف نقش برجسته و مجسمه قرار دارد. در ردیف بالایی حضرت مریم در مرکز نشسته و حضرت عیسی در حالی که کتاب قانون به دست دارد برروی پای ایشان نشسته است. در دو طرف نیز دو فرشته قرار دارند و در کنار فرشته ها مجسمه اسقف اعظم پاریس و شاه فرانسه قرار دارد.

در ردیف میانی نقش های برجسته صحنه هایی از زندگی حضرت عیسی را روایت می کنند. در ردیف پایینی نیز نقش های برجسته به ازدواج حضرت مریم و یوسف نجار و همچنین ازدواج حنّه قدیس (مادر حضرت مریم) با حضرت عمران اختصاص دارد.

نقش برجسته مریم باکره کلیسای نوتردام
نقش برجسته مریم باکره کلیسای نوتردام

آتش سوزی کلیسای نوتردام پاریس در سال ۲۰۱۹

در عصر ۱۵ آپریل ۲۰۱۹ و در حالی که تعمیرات و بازسازی سقف کلیسای نوتردام در حال انجام بود، به علت اتصالی در سیم های برق، آتش سوزی مهیبی در پشت بام کلیسا رخ داد. با وجود تلاش گسترده ماموران آتش نشانی، به علت دسترسی مشکل و ارتفاع زیاد سقف، اطفای کامل حریق ۱۵ ساعت به طول انجامید و خسارات زیادی به کلیسا وارد شد.

در این آتش سوزی مناره کلیسا به صورت کامل سوخت و بیشتر قسمتهای سقف چوبی آن نیز از بین رفت. خوشبختانه در این آتش سوزی نمای غربی کلیسا آسیب ندید.

طبق قانونی که در مجلس فرانسه تصویب شد، قرار شد بازسازی کلیسا دقیقا مشابه شکل قبلی آن انجام شود. در حال حاضر عملیات استحکام بنا در حال انجام است و قرار است بازسازی قسمت های تخریب شده در سال ۲۰۲۱ شروع و طبق برنامه تا سال ۲۰۲۴ به پایان برسد.

آتش سوزی کلیسای جامع نوتردام پاریس 2019
آتش سوزی کلیسای جامع نوتردام پاریس ۲۰۱۹

اطلاعات بیشتر و لینک های مفید

برای کسب اطلاعات بیشتر و به روز در مورد کلیسای جامع نوتردام پاریس از وب سایت رسمی آن بازدید کنید.

همچنین می توانید از طریق لینک های زیر به صفحات مورد نیاز در مورد کلیسا دسترسی داشته باشید:

بازدید مجازی

نقاشان خیابانی در کنار کلیسای نوتردام
نقاشان خیابانی در کنار کلیسای نوتردام